Narażenie na dym tytoniowy jest jednym z głównych czynników ryzyka chorób nowotworowych oraz chorób układu sercowo-naczyniowego. Ma też negatywny wpływ na funkcjonowanie układu nerwowego. Palenie tytoniu pozostaje wiodącą przyczynąprzedwczesnej śmiertelności.
WHO szacuje, że każdego roku z powodu używania tytoniu umiera ponad 8 milionów osób, w tym około 1,3 miliona z powodu biernego palenia. Mimo wielu działań podejmowanych na rzecz ograniczenia użycia tytoniu w Polsce, nadal około 17 proc. dorosłych Polek i Polaków pali papierosy. Coraz większym wyzwaniem zdrowotnym pozostaje również uzależnienie od e-papierosów oraz wyrobów tytoniowych podgrzewanych. Specjaliści przypominają o tym przy okazji Światowego Dnia bez Tytoniu.
Edukacja zdrowotna oraz profilaktyka uzależnień mają kluczowe znaczenie dla poprawy zdrowia publicznego – piszą w liście do mediów lekarze skupieni w towarzystwach medycznych.
Dlaczego tak trudno rzucić palenie?
Nikotyna jest substancją psychoaktywną, która bardzo szybko dociera do mózgu. Pobudza wydzielanie dopaminy – neuroprzekaźnika odpowiedzialnego za poczucie przyjemności, nagrody i motywacji. Nikotyna działa silnie uzależniająco. Oznacza to, że mózg dość szybko przyzwyczaja się do tego, że regularne dawki nikotyny odpowiadają za wydzielanie dopaminy. Z czasem zaczyna domagać się nikotyny, aby stabilizować emocje. Gdy jej brakuje, pojawiają się objawy odstawienia: drażliwość, niepokój, problemy z koncentracją, obniżony nastrój i silna chęć sięgnięcia po papierosa.
Uzależnienie to nie tylko chemia. Trudność w rzuceniu palenia wynika też z uzależnienia psychicznego i behawioralnego. Papieros często towarzyszy konkretnym sytuacjom lub stanom emocjonalnym: piciu kawy, stresowi, przerwie w pracy, spotkaniom towarzyskim a nawet wypełnia nudę. Mózg łączy te momenty z nikotyną i tworzy szybkie połączenie bodziec: np. stres – reakcja: chęć palenia. Mózg traktuje nikotynę jako narzędzie do radzenia sobie z emocjami lub stały element konkretnych sytuacji.
Stres i emocje utrudniają rzucanie. Wiele osób pali, aby poradzić sobie z napięciem. Użycie produktu z nikotyną daje chwilowe uczucie ulgi i rodzi przekonanie, że nikotyna pomaga radzić sobie z trudnymi emocjami. To błędne założenie. Paradoksalnie nikotyna nie zmniejsza stresu, a raczej nasila jego odczuwanie. Mózg oczekuje na dawkę nikotyny żeby wydzielić neuroprzekaźniki regulujące nastrój. Dopóki nie zostanie dostarczona nikotyna nie są aktywne biologiczne mechanizmy radzenia sobie ze stresem. Dlatego w momentach trudnych emocjonalnie chęć zapalenia czy użycia produktu z nikotyną staje się silniejsza. W przypadku osób walczących z uzależnieniem zwiększa to ryzyko nawrotu.
Silna wola nie wystarcza. Uzależnienie od nikotyny to choroba, a nie przejaw słabej woli. Nawet osoby zdeterminowane mogą mieć poważny problem z odstawieniem produktów z nikotyną. Równoczesne odczuwanie silnej nawykowej chęci palenia w połączeniu z objawami odstawienia np. uczuciem smutku, apatii, rozdrażnienia i problemami ze snem bywa bardzo uciążliwe. Sama motywacja może nie wystarczyć, dlatego, dobrze gdy towarzyszą jej wiedza, wsparcie i odpowiednie strategie. Skuteczne rzucanie palenia często wymaga przygotowania, zmiany nawyków, a także pomocy specjalisty i odpowiedniej farmakoterapii.
Dobra wiadomość: odstawienie produktów z nikotyną jest trudne, ale możliwe. Każda próba to krok w stronę zdrowia. Zrozumienie mechanizmów uzależnienia pomaga przestać obwiniać siebie i zacząć działać skuteczniej. Organizm ma ogromną zdolność regeneracji – niezależnie od tego, jak długo trwał nałóg.
Bezpłatna Ogólnopolska Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym
Warto poradzić się specjalisty, jak skutecznie rzucić palenie.
801 108 108 to numer Ogólnopolskiej Telefonicznej Poradni Pomocy Palącym.
Poradnia jest bezpłatna, czynna: pn. – pt. w godz. 9:00 – 21:00, sob. w godz. 9:00 – 15:00.
Zadzwoń i opracuj z nami swój plan rzucenia palenia – radzą doświadczeni doradcy, dyżurujący w poradni, przypominając, że na temat rzucania palenia funkcjonuje wiele błędnych przekonań, które warto wspólnie obalić.
