To podstawowe prawo każdego pacjenta. Lekarz ma obowiązek przekazać rzetelne, jasne i zrozumiałe informacje, które pozwolą mu świadomie decydować o leczeniu. Liczba skarg do Rzecznika Praw Pacjenta pokazuje, że nie każdy lekarz to prawo respektuje. W 2024 r. rzecznik odnotował prawie 10,5 tys. zgłoszeń dotyczących prawa do informacji. Pacjenci najczęściej skarżyli się na brak informacji o przysługujących im prawach oraz problemy z procedurą składania skarg.

Prawo pacjenta do informacji to nie tylko przepis – to podstawa partnerskiej relacji między pacjentem a personelem medycznym.

– Świadomy pacjent to bezpieczny pacjent – podkreśla Bartłomiej Chmielowiec, Rzecznik Praw Pacjenta. – Obowiązek informacyjny lekarza nie jest formalnością, ale elementem budowania zaufania i wspólnego podejmowania decyzji o terapii. Każdy pacjent w Polsce ma prawo pytać i oczekiwać jasnych odpowiedzi.

Lekarz ma obowiązek udzielić pacjentowi pełnej, rzetelnej i zrozumiałej informacji. Zakres obowiązku informacyjnego lekarza zależy od wieku, stanu i woli pacjenta:

• Pacjent pełnoletni i przytomny – otrzymuje pełną informację o swoim stanie zdrowia oraz planowanym leczeniu.
• Pacjent małoletni powyżej 16 roku życia – prawo do informacji przysługuje zarówno jemu, jak i przedstawicielowi ustawowemu.
• Pacjent małoletni poniżej 16 roku życia – informacje otrzymuje przedstawiciel ustawowy, a pacjentowi przekazuje się je w zakresie i formie odpowiedniej do jego możliwości zrozumienia.
• Pacjent nieprzytomny lub niezdolny do zrozumienia informacji – informacje przekazywane są osobie bliskiej lub upoważnionej.

Pacjent może również wskazać osobę lub osoby, którym lekarz będzie przekazywać informacje o jego stanie zdrowia.

Każdy pacjent ma prawo wiedzieć:

• jaki jest jego stan zdrowia i rozpoznanie,
• jakie metody diagnostyczne i lecznicze są proponowane oraz jakie mogą być ich skutki,
• jakie są możliwe następstwa zastosowania lub zaniechania leczenia,
• jakie są rokowania i wyniki dotychczasowego leczenia.

Obowiązek informacyjny realizowany jest w formie rozmowy z pacjentem. Nie ma wymogu zachowania szczególnej formy, jednak dla celów dowodowych ważne jest jej odpowiednie udokumentowanie. Informacje powinny być przekazywane w sposób przystępny i dostosowany do pacjenta, z użyciem prostego języka, jasnych komunikatów, a w razie potrzeby także materiałów wspierających (np. ulotek, rysunków, animacji).

Wyjątki od obowiązku informacyjnego:

• Na żądanie pacjenta lekarz może ograniczyć lub wyłączyć udzielanie informacji.
• Lekarz może ograniczyć informacje o rokowaniu, jeśli ich ujawnienie mogłoby zaszkodzić pacjentowi – wyłącznie w uzasadnionych przypadkach, z poszanowaniem dobra pacjenta.

Każdy pacjent zasługuje na szacunek, zrozumienie i poczucie bezpieczeństwa w trakcie leczenia, dlatego masz prawo do:

• obecności osoby bliskiej przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych,
• wyrażenia lub niewyrażenia zgody na obecność przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych innych osób niż udzielające tych świadczeń,
• leczenia bólu w zależności od stopnia jego nasilenia,
• twoje „tak” lub „nie” ma znaczenie.