To pierwszy tak kompleksowy dokument obejmujący działania na rzecz osób z chorobami otępiennymi oraz ich opiekunów. Dotąd nie istniała polityka publiczna w tym zakresie. Chorzy, ich rodziny oraz organizacje działające na ich rzecz czekały na ten dokument od lat. Wreszcie jest. – To pierwszy krok, ważne, aby nie pozostał tylko zapisem na papierze, ale by poszły za tym realne działania – komentują eksperci skupieni w organizacjach pozarządowych.

„Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych na lata 2025-2030” to kilkudziesięciostronicowy załącznik do uchwały Rady Ministrów. Jego głównym celem jest „wzrost liczby osób, u których przeprowadzono testy oceniające funkcje poznawcze w podstawowej opiece zdrowotnej, a także zwiększenie dostępu do wsparcia dla opiekunów osób z chorobami otępiennymi”.

Co dokładnie zawiera program?

Pierwsze kilkanaście stron to dość wnikliwa diagnoza sytuacji społecznej, z której wynika to, co jest powszechnie wiadome: społeczeństwo się starzeje, osób z chorobami otępiennymi przybywa, co stanowi coraz większe wyzwanie dla systemu opieki zdrowotnej i polityki społecznej. Według szacunków – bo wiarygodnych danych nie ma – w Polsce choruje ponad pół miliona osób, większość to kobiety. Otępienie to wciąż tabu, świadomość społeczna jest niska, chorzy nie są społecznie akceptowani. A bliscy nie mają wsparcia. Autorzy dokumentu podkreślają, że dotychczas w Polsce nie było polityki publicznej obejmującej działania na rzecz osób z chorobami otępiennymi oraz ich opiekunów. To pierwszy tak kompleksowy dokument.

Główne obszary działania objęte programem:

I. Podnoszenie świadomości społecznej

Przeciwdziałanie stygmatyzowaniu i wykluczaniu poprzez działania edukacyjne i informacyjne skierowane do różnych grup, od dzieci i młodzież, po służby mundurowe, m.in. kampanie edukacyjne w mediach, konkursy dla uczniów, materiały informacyjne, szkolenia dla pracowników niemedycznych.

II. Zmniejszanie ryzyka zachorowania

To działania wspierające profilaktykę chorób otępiennych, m.in. promujące aktywność fizyczną, intelektualną i artystyczną; przygotowywanie wytycznych, np. dla jednostek samorządu terytorialnego w zakresie działań aktywizujących wspierających prewencję chorób otępiennych.

III. Wsparcie wczesnej diagnostyki

Dziś chorzy diagnozowani są zbyt późno lub nie są diagnozowani w ogóle. Program zakłada usprawnienie diagnostyki osób z podejrzeniem występowania zaburzeń otępiennych i wdrożenie narzędzi zwiększających wykrywalność zaburzeń otępiennych na wczesnym etapie. Testy sprawności funkcji poznawczych miałyby być przeprowadzane przez lekarza POZ.

IV. Leczenie, opieka i wsparcie dla chorych

Chodzi tu szczególnie o działania z zakresu rozwoju opieki dziennej oraz domowej, ochrony praw osób z zaburzeniami otępiennymi, w tym systemu wspieranego podejmowania decyzji i wyrażania woli.

V. Wsparcie dla opiekunów

Program wskazuje działania obejmujące wsparcie psychologiczne i informacyjne opiekunów nieformalnych, opiekę wytchnieniową, stworzenie telefonicznej infolinii dla opiekunów, oferującej m.in. wsparcie psychologiczne.

VI. Budowanie systemów gromadzenia danych

Potrzebna jest wiedza o sytuacji społecznej, która umożliwia podejmowanie skutecznych działań. Ważne, aby stworzyć wiarygodną bazę danych na temat chorób otępiennych, bo dziś nie wiemy, nawet ile osób choruje i jakie wsparcie otrzymuje, gdzie tego wsparcia szukać oraz jakie jest dostępne.

VII. Badania naukowe i innowacje 

Program zakłada wsparcie dla badań naukowych, opracowania i wdrażania innowacyjnych rozwiązań w zakresie chorób otępiennych, wsparcie nowoczesnych technologii w opiece nad osobami z demencją.

Kiedy program wejdzie w życie?

Termin zgłaszania uwag i opinii mija 23 lipca, procedowanie uchwały zaplanowane jest na III kwartał tego roku. Jeśli zostanie uchwalona, jej zapisy wejdą w życie natychmiast. To oznacza, że program może zacząć obowiązywać jeszcze w tym roku.