Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych to długofalowa strategia wsparcia pacjentów, ich rodzin oraz rozwoju wczesnej profilaktyki i diagnostyki do 2030 r. Uchwalony w grudniu ubiegłego roku przez Radę Ministrów, w poniedziałek doczekał się oficjalnej inauguracji. To ważny dokument, na który środowisko pacjencie i eksperci czekali od lat.

Program ma na celu poprawę jakości życia osób z chorobami otępiennymi i ich opiekunów, zwiększanie świadomości w zakresie profilaktyki, wspieranie wczesnego rozpoznawania zaburzeń poznawczych oraz rozwijanie systemu wsparcia zdrowotnego i społecznego.

Wyzwanie medyczne, społeczne i gospodarcze

Choroby otępienne stanowią jedno z największych wyzwań medycznych, społecznych i gospodarczych XXI w. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) na świecie jest ponad 55 mln chorych. W Polsce szacuje się, że z otępieniem zmaga się ponad pół miliona osób, a prognozy OECD wskazują, że do 2040 r. liczba ta może przekroczyć 770 tysięcy.

– Choroby otępienne dotykają całe rodziny, społeczności lokalne, rynek pracy oraz system opieki zdrowotnej i społecznej. Nie możemy ich postrzegać wyłącznie jako problemu medycznego – podkreślała podczas uroczystej inauguracji programu wiceminister zdrowia Katarzyna Kęcka. – W grudniu 2025 r. program został przyjęty przez Radę Ministrów, z realizacją na pięć lat. Dokument, przygotowany wspólnie przez ministerstwo zdrowia, zespół przy pełnomocniku rządu ds. polityki senioralnej oraz ekspertów medycznych, ma wielką wagę, bo dotyka nie tylko obszarów zdrowotnych, ale też społecznych, kładzie duży nacisk na opiekę nad chorymi. Ten dokument to dowód, że Polska jest gotowa podjąć to wyzwanie w sposób systemowy, odpowiedzialny i oparty na dowodach naukowych.

Siedem filarów programu

Dokument opiera się na kluczowych obszarach działań:

• Podnoszenie świadomości społecznej oraz przełamywanie tabu wokół demencji.
• Zmniejszanie ryzyka zachorowania poprzez promocję profilaktyki i zdrowego stylu życia.
• Wsparcie wczesnej diagnostyki, umożliwiające szybsze rozpoznanie pierwszych objawów.
• Leczenie i opieka nastawione na skoordynowaną pomoc medyczną i środowiskową.
• Wsparcie opiekunów nieformalnych, w tym ich edukacja oraz ochrona zdrowia psychicznego.
• Rozwój systemów gromadzenia danych, niezbędnych do optymalizacji polityk publicznych.
• Wspieranie badań naukowych nad chorobami otępiennymi.

Profilaktyka – dbając o serce, dbamy o mózg

Program kładzie duży nacisk na modyfikowalne czynniki ryzyka. Nawet ok. 45 proc. przypadków otępienia wiąże się z czynnikami, na które mamy wpływ. Wśród nich wymienia się m.in.:

• nadciśnienie tętnicze,
• wysoki poziom cholesterolu LDL,
• utratę słuchu,
• depresję,
• aktywność fizyczną,
• dietę
• relacje społeczne.

Wiele z nich pokrywa się z ryzykiem chorób układu krążenia, co potwierdza zasadę, że dbając o zdrowie serca, chronimy również mózg.

O znaczeniu profilaktyki w zahamowaniu rozwoju chorób otępiennych mówił prof. Bartosz Karaszewski, konsultant krajowy w dziedzinie neurologii: – Mamy bardzo niekorzystny profil demograficzny. W ciągu najbliższych 20 lat liczba chorych na Alzheimera i inne choroby otępienne znacząco wzrośnie. Dlatego tak ważna jest prewencja. Mamy dobrze zdefiniowane elementy, na które możemy wpływać. Ważne, żeby je implementować od najmłodszych lat. Rozpoczynamy też wielką rewolucję terapeutyczną choroby Alzheimera: zaczynamy rozumieć działania mechanizmów przyczynowych.

Czas na działania

Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych to –jak podkreślali przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia – plan konkretnych kroków, które będą realizowane w kolejnych latach przez różne instytucje i podmioty odpowiedzialne za ochronę zdrowia oraz politykę społeczną.

– Naszym zadaniem jest przygotowanie informatora, który ma podnosić świadomość o chorobach otępiennych oraz rekomendacje, jak ma wyglądać przestrzeń osób dotkniętych tą choroba i jak ją przygotować. Część działań jest już podejmowana – mówiła Marzena Okła-Drewnowicz, pełnomocnik rządu ds. polityki senioralnej.

Wdrożenie zapisanych w strategii programu działań to jedno z najpilniejszych wyzwań.