Każdy obywatel może to zrobić, a instytucje finansowe zanim podpiszą umowę np. pożyczki z kimkolwiek będą musiały sprawdzić w rejestrze czy numer PESEL nie został zastrzeżony. Jeśli tak, umowa nie zostanie zawarta. To uchroni m.in. seniorów przed oszustwami. Przepisy wchodzą w życie 1 czerwca.
Ogłosił to minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski, zachęcając wszystkich do korzystania z wprowadzonej przez jego ministerstwo usługi „Zastrzeż PESEL”.
– Można to zrobić szybko i wygodnie przez stronę gov.pl, aplikację mObywatel lub w urzędzie. Takie zastrzeżenie można w każdej chwili wycofać – podkreślał Krzysztof Gawkowski podczas konferencji prasowej. – Od 1 czerwca obywatele z zastrzeżonym PESEL-em, którzy padną ofiarą oszustwa i ktoś weźmie kredyt na ich dane, nie będą musieli spłacać takiego kredytu.
Możliwość zastrzegania PESEL-u istnieje od listopada ubiegłego roku, jednak obecnie to wciąż ofiara przestępstwa lub kradzieży tożsamości musi udowodnić, że to nie ona zaciągnęła zobowiązanie prawne lub finansowe. Nowe przepisy zmienią właśnie tę sytuację. Jeśli obywatel zastrzeże swój PESEL i w tym czasie ktoś zaciągnie na niego zobowiązanie, instytucja finansowa nie będzie mogła domagać się od tej osoby np. spłaty długu.
Nowe rozwiązanie pochwaliła minister ds. polityki senioralnej Marzena Okła-Drewnowicz, zachęcając seniorów do korzystania z tej możliwości: – Do tej pory swój PESEL zastrzegło tylko ponad 700 tys. osób starszych, czyli ok. 10 proc. wszystkich seniorów – zauważyła.
Jak działają nowe przepisy
Jeśli obywatel zastrzeże PESEL, informacja o tym pojawi się w Rejestrze Zastrzeżeń Numerów PESEL. Od 1 czerwca br. banki i firmy pożyczkowe oraz notariusze i operatorzy telekomunikacyjni będą musieli sprawdzać ten rejestr, nim podpiszą umowę z klientem. Jeśli jednak udzielą pożyczki pomimo zastrzeżenia PESEL-u, osoba poszkodowana, której dane skradziono, nie będzie musiała spłacać zadłużenia, które zaciągnęli oszuści.
Ministerstwo cyfryzacji zaleca, aby dla bezpieczeństwa mieć PESEL zastrzeżony cały czas i wycofać zastrzeżenie tylko w sytuacjach, kiedy planujemy załatwić konkretną sprawę. System umożliwia to bezpłatnie i w każdej chwili. Nie trzeba przy tym podawać przyczyny, bo swoim PESEL-em można zarządzać dowolnie. Nie ma też znaczenia, ile razy numer zostanie zastrzeżony.
Gdzie można zastrzec PESEL
- w aplikacji mobilnej mObywatel 2.0,
- w serwisie internetowym mObywatel,
- w dowolnym urzędzie gminy.
Aplikacja i serwis mObywatel umożliwiają także cofnięcie zastrzeżenia numeru PESEL z automatyczną datą ponownego zastrzeżenia oraz cofnięcie zastrzeżenia bezterminowo. Można się też dowiedzieć, jaka firma i instytucja sprawdzała dany PESEL oraz z jakiego powodu, a także poznać historię swoich zastrzeżeń.
Zastrzeżenie można cofnąć w każdej chwili. Zmiana od razu pojawi się w rejestrze. Można zdecydować o cofnięciu zastrzeżenia bezterminowo lub wyznaczając czas automatycznego ponownego zastrzeżenia. Ministerstwo przypomina o koniecznej przerwie między ponowną zmianą statusu zastrzeżenia, która wynosi 30 minut.
Kiedy warto odblokować PESEL, czyli cofnąć zastrzeżenie? Przede wszystkim, gdy planujemy załatwienie ważnej sprawy i podpisanie umowy z:
- firmami i instytucjami finansowymi, w tym bankami i instytucjami kredytowymi (np. umowę o kredyt, pożyczkę, zakup z płatnością ratalną, leasing),
- notariuszami (np. umowę o kupnie lub sprzedaży nieruchomości),
- operatorami telekomunikacyjnymi (np. gdy występujemy o kopię swojej karty SIM).
Co dzieje się z PESEL-em, gdy zgubimy lub ktoś ukradnie nam dowód osobisty
Zgodnie z nowymi przepisami, w chwili zgłoszenia utraty dowodu osobistego, numer PESEL zostanie automatycznie zastrzeżony (nie będzie to mieć wpływu na wyrobienie nowego dowodu osobistego).
Zastrzeżony numer PESEL nie wpływa na:
- sprawy urzędowe (np. wzięcie ślubu, zameldowanie się, wyrobienie dokumentów),
- sprawy zdrowotne (np. wizyty u lekarza, pobyt w szpitalu, wykupienie recepty),
- udział w wyborach,
- ważność dokumentów (np. dowodu osobistego, paszportu, prawa jazdy),
- korzystanie z profilu zaufanego,
- podróżowanie (np. przekraczanie granicy, podróże lotnicze, kupno biletów),
- wykonywanie czynności służbowych (np. podpisywanie umów w pracy),
- korzystanie z usług poczty (Poczta Polska może ubiegać się o dostęp do weryfikacji zastrzeżenia w rejestrze, ale nie ma takiego obowiązku ustawowego).
