Pierwsza pomoc dla seniorów ma się pojawić już jesienią. Ale nie wszędzie. Nowe przepisy będą wdrażane etapami. Najpierw pomoc trafi do gmin, w których dziś nie ma w ogóle usług opiekuńczych lub są świadczone w niewielkim zakresie, a także tam, gdzie prognozowany wzrost liczby seniorów w społeczności jest wysoki.

Opieka długoterminowa jest dziś rozproszona między systemem ochrony zdrowia a systemem pomocy społecznej. Seniorom trudno się w tym odnaleźć, nie wiadomo, co komu przysługuje, jakie świadczenia są dostępne, gdzie, kiedy i w jakim zakresie. Nowa ustawa ma połączyć te dwa światy przez wspólne zasady udzielania informacji, współpracy, monitorowania i oceny jakości usług dla osób wymagających długoterminowego wsparcia. Podpisany przez prezydenta dokument wprowadza m.in. dwa nowe rozwiązania: koordynatora opieki długoterminowej i zapowiadany od dawna bon senioralny, czyli usługę wsparcia w domu dla osób od 65. roku życia.

– W pierwszej edycji programu rząd przeznaczy 1 mld zł na Bon Senioralny – zapowiada Marzena Okła-Drewnowicz, Pełnomocnik Rządu ds. Polityki Senioralnej, i dodaje: – To rekordowa kwota na organizację usług wsparcia w miejscu zamieszkania. Rząd przychodzi z interwencją skierowaną do osób starszych, aby miały szansę uzyskać wsparcie nie tylko w dużym mieście, ale także w mniejszej miejscowości czy na wsi.

Bon senioralny

O tym rozwiązaniu rząd mówił od ponad dwóch lat. Propozycja miała wiele wersji, ostatecznie ma to być usługa wsparcia w domu, przeznaczona dla osób od 65. roku życia. Senior dostanie pomoc opiekuna, a gmina – w ramach programu Bon Senioralny – otrzyma środki na zorganizowanie tej pomocy, np. na zatrudnienie opiekunów. To gmina ma ocenić potrzeby seniora, zawrzeć z nim umowę i zapewnić usługę, samodzielnie albo przez wybrany podmiot. Wsparcie obejmie podstawowe czynności życia codziennego, m.in. związane z pielęgnacją i kontaktem z otoczeniem. Obowiązuje kryterium dochodowe: 3410 zł średniego miesięcznego dochodu z trzech miesięcy przed wnioskiem. Jeśli senior ma wyższe świadczenie, na bon się nie załapie.

Maksymalna wartość bonu senioralnego to 2150 zł miesięcznie, nie będzie on jednak przyznawany automatycznie. To samorząd określi liczbę godzin wsparcia oraz rodzaj usług, które zostaną sfinansowane, kierując się m.in. takimi kryteriami: stopień samodzielności seniora, potrzeba wsparcia w codziennych czynnościach, możliwość zapewnienia opieki przez rodzinę, zakres usług niezbędnych do bezpiecznego funkcjonowania w domu.

Wysokość wsparcia będzie uzależniona od liczby i rodzaju usług przyznanych przez gminę. Przyznane w ramach bonu środki nie trafią bezpośrednio do seniora, ale do samorządu. To gmina będzie rozliczać się z podmiotem świadczącym pomoc seniorowi. Samorząd będzie zajmował się wszystkim – od określenia zakresu pomocy, przez jej zorganizowanie po rozliczenie. Osoba potrzebująca wsparcia będzie tylko musiała złożyć do gminy wniosek.

Na co będzie można wykorzystać bon senioralny?

Zakres usług obejmuje m.in.: przygotowywanie i dostarczanie posiłków, pomoc w utrzymaniu porządku i wykonywaniu drobnych prac domowych, wsparcie przy czynnościach higienicznych, organizację i umawianie wizyt lekarskich, pomoc w załatwianiu spraw urzędowych i formalności oraz wsparcie aktywności społecznej i fizycznej seniora.

Gdzie najpierw trafi bon?

W pierwszej kolejności bon trafi do gmin, w których nie ma usług opiekuńczych albo usługi są świadczone dla najwyżej 10 osób. Potem program obejmie gminy, w których prognozowany wzrost liczby i udziału seniorów w społeczności jest wysoki. Często są to gminy wiejskie albo wiejsko-miejskie.

Na pierwszą edycję programu obejmującą lata 2026–2028 budżet państwa przeznaczy: w 2026 r. – 1,1 mld zł, w 2027 r. – 400 mln zł, w 2028 r. – 500 mln zł. W kolejnych latach finansowanie bonu ma wynosić 500 mln zł rocznie.

Koordynator, czyli kto pomoże seniorom odnaleźć się w systemie opieki

Ustawa wprowadza koordynatora opieki długoterminowej na szczeblu powiatowym. Pomoże on osobie wymagającej wsparcia i jej bliskim znaleźć właściwą pomoc. Pomoże ustalić, jakiego rodzaju wsparcia potrzebuje konkretna osoba i wskaże dostępne w powiecie usługi i świadczenia. Informacje będą dotyczyć pomocy w domu, placówek dziennych, domów pomocy społecznej oraz zakładów opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych. Senior i jego bliscy powinni otrzymać jasną informację, gdzie zgłosić się po pomoc i jak pokonać kolejne kroki.

Praca powiatowych koordynatorów opieki długoterminowej będzie finansowana z budżetu państwa. Trafi do powiatów w postaci dotacji celowej. Będzie to ok. 20 mln zł rocznie.

Społeczeństwo się starzeje – potrzebujących seniorów będzie przybywać

– Ta ustawa to systemowe podejście do planowania polityki senioralnej. To akt prawny, który ma być fundamentem tworzenia rozwiązań dla osób starszych. Jest tak zaprojektowana, żeby była kołem zamachowym dla kolejnych rozwiązań, działań i programów na rzecz seniorów – podkreśla Marzena Okła-Drewnowicz.

W Polsce jest dziś prawie 10 mln osób w wieku 60 lat i więcej. Do 2050 r. ta grupa wzrośnie do 12,4 miliona osób i będzie stanowić niemal 40 proc. społeczeństwa. Najszybciej będzie rosła liczba najstarszych seniorów. Liczba osób w wieku 85 lat i więcej wzrośnie ponad dwukrotnie — z 840 tys. do 1,7 mln. To ważne, bo wraz z wiekiem częściej pojawiają się ograniczenia sprawności, choroby przewlekłe i potrzeba pomocy w codziennym życiu.

W tym samym czasie będzie ubywać osób w wieku produkcyjnym. Dziś jest ich ok. 21,7 mln. Do 2050 r. ich liczba ma spaść do 15,8 mln, czyli o prawie 6 mln osób.