To ustawa o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych. Wprowadza m.in. dwa nowe rozwiązania, które mają ułatwić poruszanie się w systemie opieki: koordynatora opieki długoterminowej i zapowiadany od dawna bon senioralny.
Dziś opieka długoterminowa jest rozproszona między systemem ochrony zdrowia a systemem pomocy społecznej. Seniorom trudno się w tym odnaleźć, nie wiadomo, co komu przysługuje, jakie świadczenia są dostępne, gdzie, kiedy i w jakim zakresie. Nowa ustawa ma połączyć te dwa światy przez wspólne zasady udzielania informacji, współpracy, monitorowania i oceny jakości usług dla osób wymagających długoterminowego wsparcia. Projekt wprowadza m.in. powiatowego koordynatora opieki długoterminowej oraz bon senioralny, czyli usługę wsparcia w domu dla osób od 65. roku życia.
Ustawa na ratunek
Ustawa realizuje kamień milowy Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności.
– Kamień milowy w KPO to krok milowy w polityce senioralnej – uważa Marzena Okła-Drewnowicz, Pełnomocnik Rządu ds. Polityki Senioralnej. – Odpowiedzialna polityka senioralna musi wyprzedzać demografię, bo szczególnie szybko będzie rosła liczba najstarszych seniorów. Wraz z wiekiem rosną ograniczenia sprawności, wielochorobowość i potrzeba pomocy w codziennym życiu. Ta ustawa przygotowuje państwo na głęboką zmianę demograficzną.
A skala potrzeb szybko rośnie: w 2024 r. w Polsce żyło blisko 10 mln osób w wieku 60 lat i więcej. W tej grupie 62 proc. miało długotrwałe problemy zdrowotne albo choroby przewlekłe. Do 2050 r. liczba osób w wieku 85 lat i więcej wzrośnie z 0,84 mln do 1,7, czyli o ponad 100 procent! Jednocześnie liczba osób w wieku produkcyjnym spadnie do 15,8 mln.
Koordynator i bon
Nowe przepisy mają ułatwić seniorom i ich bliskim poruszanie się po opiece długoterminowej. Powiatowy koordynator opieki długoterminowej ma uporządkować informacje o dostępnych usługach i świadczeniach, a Program Bon Senioralny ma zapewnić usługę wsparcia w domu. Oba rozwiązania, jak podkreśla ustawodawca, mają skrócić drogę od potrzeby pomocy do konkretnego wsparcia.
Zadaniem powiatowego koordynatora opieki długoterminowej będzie pomoc osobie wymagającej wsparcia i jej bliskim w znalezieniu właściwego wsparcia. To właśnie koordynator ma ustalić, jaka pomoc jest potrzebna i wskazać usługi albo świadczenia dostępne w powiecie, w którym osoba potrzebująca wsparcia mieszka. Jakie to usługi? Na przykład: pomoc w miejscu zamieszkania, pobyt w placówce dziennej, domu pomocy społecznej lub zakładzie opiekuńczo-leczniczym i pielęgnacyjno-opiekuńczym. Senior i jego bliscy mają dostać konkretną informację, gdzie zgłosić się po pomoc i jak pokonać kolejne kroki.
Drugie rozwiązanie, które proponuje ustawa to Program Bon Senioralny, o którym rząd mówił od dwóch lat. Propozycja miała wiele wersji, ostatecznie ma to być usługa wsparcia w domu, przeznaczona dla osób od 65. roku życia. Senior dostanie pomoc opiekuna, a gmina – w ramach programu Bon Senioralny – otrzyma środki na zorganizowanie tej pomocy, np. na zatrudnienie opiekunów. To gmina ma ocenić potrzeby seniora, zawrzeć z nim umowę i zapewnić usługę, samodzielnie albo przez wybrany podmiot. Wsparcie obejmie podstawowe czynności życia codziennego, m.in. związane z pielęgnacją i kontaktem z otoczeniem. Obowiązuje tu kryterium dochodowe: 3410 zł średniego miesięcznego dochodu z trzech miesięcy przed wnioskiem. Jeśli senior ma wyższe świadczenie, na bon się nie załapie.
Gdzie najpierw trafi bon senioralny?
Bon Senioralny w pierwszej kolejności ma trafić do gmin, w których nie ma usług opiekuńczych albo usługi są świadczone dla najwyżej 10 osób (rząd szacuje, że ok. 11 proc. gmin nie zapewnia usług opiekuńczych, a 33 proc. świadczy je dla nie więcej niż 10 osób).
Następnie program obejmie gminy, w których prognozowany wzrost liczby i udziału seniorów w społeczności jest wysoki. To głównie gminy wiejskie albo wiejsko-miejskie.
Monitorowanie działań
To, czy i jak nowe rozwiązania sprawdzają się w praktyce, ma być monitorowane. Państwo ma kontrolować jakość usług, dostępność pomocy, sprawdzać dane z powiatów oraz doświadczenia seniorów i opiekunów. Raport obejmujący ocenę skutków ustawy i propozycje jej ulepszeń ma powstać przed upływem trzech lat od wejścia ustawy w życie.
Na pierwszą edycję programu w latach 2026–2028 zarezerwowano w budżecie państwa miliard złotych.
Projekt ustawy, przyjęty przez rząd, trafi teraz do Sejmu RP.
