Popyt na usługi opiekuńcze będzie rósł, za to opiekunów będzie coraz mniej. Rozwijanie opieki długoterminowej to konieczność. Obecnie jej koszty przekraczają średni miesięczny dochód, co oznacza, że dla wielu seniorów jest po prostu nieosiągalna. Jak poprawić system opieki długoterminowej w Polsce?
O tym m.in. dyskutowali eksperci podczas konferencji, która odbyła się w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie. Spotkanie było okazją do analizy systemów opieki długoterminowej w krajach OECD (organizacja zrzesza 36 krajów) oraz porównania ich z sytuacją w Polsce. Podstawą dyskusji był najnowszy raport „Opieka długoterminowa w Polsce i pozostałych krajach OECD”.
Opieka na seniorami – rosnące potrzeby
Popyt na usługi opiekuńcze będzie rósł, bo ludność się starzeje. Już teraz około jednej czwartej seniorów w krajach OECD potrzebuje opieki długoterminowej. Do 2050 r. zapotrzebowanie na pomoc osobom starszym w codziennych czynnościach (tzw. opieka długoterminowa) ma wzrosnąć w krajach OECD o ponad jedną trzecią!
– Obserwujemy zmiany w strukturze ludności. W Unii Europejskiej w 2050 r. trzy na dziesięć osób będzie miało ponad 65 lat, dziś są to dwie osoby – zwrócił uwagę Mark Pearson, zastępca dyrektora Dyrektoriatu OECD ds. Zatrudnienia, Pracy i Spraw Społecznych (ELS). – Aby zachować populację w zdrowiu, rekomendujemy wspieranie zdrowego stylu życia, a także rozwijanie systemu opieki długoterminowej. W Polsce szczególny nacisk warto położyć na zwiększenie finansowania i poprawę koordynacji usług.
Wysokie koszty opieki długoterminowej
– Koszty opieki długoterminowej różnią się znacząco między krajami OECD – zwracał uwagę dr Jacek Barszczewski, ekspert ds. polityki zdrowotnej OECD.
W Polsce, dla osób o wysokich potrzebach zarówno w opiece domowej, jak i instytucjonalnej wynoszą one średnio ok. 150 proc. mediany dochodu osób w wieku 65+. Jest to jeden z niższych poziomów wśród krajów OECD. Jeśli jednak spojrzymy na wartości absolutne w złotówkach, to koszty wynoszą odpowiednio ok. 600 zł w przypadku niskich potrzeb, 2 tys. zł w przypadku potrzeb umiarkowanych i prawie 4 tys. zł w przypadku potrzeb wysokich. Są to koszty bardzo wysokie.
– Warto podkreślić, że w niemal wszystkich krajach OECD koszty opieki długoterminowej przekraczają 100 proc. mediany dochodu, co sprawia, że bez znaczącego wsparcia publicznego staje się ona finansowo nieosiągalna dla wielu seniorów – zauważył dr Jacek Barszczewski.
W Polsce priorytetem opieka domowa
W Polsce prace nad stworzeniem systemu opieki długoterminowej trwają, o czym przekonywały podczas konferencji przedstawicielki Rządu.
– Tworzymy definicję opieki długoterminowej. Pracujemy nad skoordynowaniem działań prowadzonych w tym obszarze przez resorty rodziny i zdrowia. Elementy opieki i wsparcia osób starszych są w tych dwóch systemach, chcemy, żeby się uzupełniały – wyjaśniała Marzena Okła-Drewnowicz, ministra do spraw polityki senioralnej.
Katarzyna Nowakowska, wiceministra rodziny, pracy i polityki społecznej przyznała, że najważniejszym pojęciem powstającego systemu opieki długoterminowej jest deinstytucjonalizacja. Oznacza to odchodzenie od pomocy opartej na placówkach całodobowego pobytu na rzecz wsparcia środowiskowego przy wykorzystaniu usług społecznych. Priorytetem ma być więc umożliwienie osobom niesamodzielnym pozostanie w swoich domach, rodzinach i środowiskach.
Zdaniem wiceministry wyzwaniem dla rządu i samorządów jest utrzymanie istniejącego systemu opartego na domach pomocy i jednocześnie rozwijanie systemu opiekuńczego w domach.
– Deinstytucjonalizacja to najlepsza metoda opieki, ale czasem niemożliwa, na przykład w przypadku osób wymagających stałego nadzoru – przyznała Urszula Demkow, wiceministra zdrowia. – Jest to trudne, ale warto wypracować model, w którym senior pozostaje jak najdłużej w swoim środowisku, w myśl przysłowia, że starych drzew się nie przesadza.
Reforma systemowej opieki nad seniorami to konieczność
Zdaniem ekspertów uczestniczących w konferencji opieka długoterminowa musi zyskać na znaczeniu, gdyż prognozy wskazują na znaczący wzrost zapotrzebowania na taką usługę w przyszłości. Zwrócili też uwagę, że koszty opieki długoterminowej są wysokie dla osób starszych, a wsparcie publiczne w Polsce za niskie, co uniemożliwia wielu osobom starszym korzystanie z niej. Ich zdaniem programy prewencyjne oraz zwiększanie wydajności pracy w sektorze opieki długoterminowej mogą złagodzić spodziewane wzrosty kosztów.
– Reformowanie opieki długoterminowej to gra długoterminowa. Koszty są natychmiastowe, zaś efekty staną się widoczne po dziesięcioleciach – podsumował dr hab. Paweł Kubicki, prof. SGH, kierownik Katedry Polityki Społecznej w Instytucie Gospodarstwa Społecznego.
