Wystawa ma bardzo osobisty i jednocześnie uniwersalny charakter, silnie oddziałuje na emocje widza. „Zanikanie” Anny Rendeckiej to nie tylko opowieść o dogasaniu osoby dotkniętej chorobą Alzheimera, ale też próba ocalenia i zatrzymania zamazanych obrazów, zanim staną się niewidoczne.
Tytułowe zanikanie to – jak czytamy w opisie pracy – proces zacierania osobowości, kiedy to ciągle żyjąc, przestajemy istnieć. Tak dzieje się w przypadku osób dotkniętych chorobą Alzheimera, u których następuje utrata pamięci, zdolności rozumienia i kontroli najprostszych czynności. Osoby chore tracą stopniowo kontakt z rzeczywistością, a poprzez utratę pamięci również wszystkie wspomnienia. Wszystko, co było zapamiętane, zostaje nagle wymazane. Zanikają dla siebie i otoczenia.
Anna Rendecka w przejmujący i trafny sposób przedstawiła ten bolesny proces zanikania. Wizerunki osoby chorej, a także członków najbliższej rodziny, których – jak podkreśla sama autorka – sytuacja dotyka w równym stopniu, zostały przedstawione w postaci wielkoformatowych portretów stworzonych z tzw. stickersów, czyli samoprzylepnych karteczek. Takie właśnie karteczki są powszechnie używane przez osoby cierpiące na zaburzenia pamięci, ponieważ pomagają pamiętać o terminach, nazwach domowych przedmiotów, przypominają zapomniane imiona bliskich. Oklejone kolorowymi karteczkami pomieszczenia to jeden z symboli zaniku pamięci, oznaka postępującej choroby.
Nie tylko wystawa
Zachęta Narodowa Galeria Sztuki włącza się w obchody Światowego miesiąca Choroby Alzheimera proponując także wydarzenia specjalne. W ubiegłym tygodniu w galerii Miejsce Projektów Zachęty odbyło się „Włączenie społeczne”, którego uczestnicy rozmawiali o wyzwaniach związanych z zaburzeniami neuropoznawczymi.
– W trakcie panelu badaliśmy tematykę zaburzeń neuropoznawczych z różnych perspektyw: chorych, opieki, procesu leczenia, procesu terapeutycznego oraz edukacji artystycznej – wyjaśnia Justyna Wydra, rzeczniczka prasowa Zachęty. – Ważnym tematem poruszonym podczas dyskusji była podmiotowość osób chorujących, trudności systemowe dotyczące opieki w Polsce, niska świadomość społeczna oraz bagatelizowanie wczesnych objawów choroby. Ze względu na późną diagnozę ciężko jest dotrzeć do osób z dysfunkcjami neuropoznawczymi na początkowym etapie choroby. Wspólnie zastanawialiśmy się, jak stworzyć program będący dostosowany do percepcji i potrzeb chorych.
Wydarzenie to ma być początkiem programu edukacyjnego dla osób z zaburzeniami neuropoznawczymi i ich opiekunów.
– W najbliższych miesiącach będziemy wypracowywać koncepcję projektu, we współpracy z fundacjami oraz Domami Pomocy Społecznej – zapewnia Justyna Wydra. – Planujemy rozpoczęcie programu na drugą połowę 2025 r.
Skąd takie plany Narodowej Galerii Sztuki?
– Dla Zachęty szczególnie ważną kwestią jest dostępność oraz inkluzywność. Jest jednym z filarów działalności instytucji, a także nieodłącznym elementem każdej wystawy i programu publicznego – podkreśla rzecniczka. – Przy okazji wystaw w Zachęcie dbamy o ich dostępność, dostosowując do potrzeb osób z różnymi niepełnosprawnościami. W przyszłym tygodniu w ramach programu towarzyszącego wystawie „Zanikanie” zapraszamy na warsztaty, podczas których uczestnicy będą mieli szansę założyć symulator starzenia się i wziąć w nim udział w oprowadzaniu po ekspozycji w Miejscu Projektów Zachęty. Poprzez odczucie ograniczeń motorycznych i sensorycznych uczestnicy będą mieć szansę lepiej zrozumieć codzienność starzejącej się osoby, a przez to lepiej ją wesprzeć.
Warsztaty z symulatorem starzenia zaplanowane są w środę 18 września. Są bezpłatne, ale obowiązują zapisy. Są jeszcze wolne miejsca. Szczegóły na stronie internetowej Narodowej Galerii Sztuki Zachęta.
Wystawę Anny Rendeckiej „Zanikanie” można oglądać do 6 października w galerii Miejsce Projektów Zachęty przy ul. Gałczyńskiego w Warszawie. Jest czynna od wtorku do niedzieli w godz. 12–20. Wstęp wolny.
